แผ่นรองเท้าออร์โธติกแบบสั่งทำเฉพาะบุคคล คืออุปกรณ์ที่ออกแบบมาเพื่อช่วยปรับแนวการวางตัวของเท้า รวมถึงข้อต่อต่าง ๆ ที่อยู่เหนือเท้าขึ้นไปทั้งหมด นพ. มาร์ค เลโอนี ได้ออกแบบและปรับแต่งแผ่นรองเท้าออร์โธติกเฉพาะบุคคลในกรุงเทพฯ มาตั้งแต่ปี ค.ศ. 1995
ความผิดปกติของแนวเท้าที่พบบ่อยที่สุดเรียกว่า เท้าล้มเข้าใน (Pronation) ซึ่งมักพบร่วมกับภาวะเท้าแบนหรืออุ้งเท้าแบน วัตถุประสงค์ของการปรับแนวเท้าให้เหมาะสม คือการช่วยให้การทำงานของไม่เพียงแค่เท้าเท่านั้น แต่รวมถึงโครงกระดูกทั้งร่างกายดีขึ้นด้วย ออร์โธติกมีประโยชน์อย่างมากในการบรรเทาอาการปวดที่เท้า ข้อเท้า เข่า สะโพก และหลังส่วนล่าง ในบางกรณี ยังสามารถช่วยลดอาการปวดคอและอาการปวดศีรษะได้ หากการจัดแนวเท้าที่ผิดปกติส่งผลต่อแนวของโครงกระดูกทั้งร่างกาย (ดูภาพประกอบด้านล่าง)
โดยทั่วไป ออร์โธติกจะทำเป็นคู่ แม้ว่าคุณจะรู้สึกว่ามีปัญหาเพียงข้างเดียวก็ตาม คนส่วนใหญ่มักมีปัญหาที่เห็นได้ชัดเจนในข้างหนึ่ง แต่เมื่อตรวจอย่างละเอียดแล้วจะพบว่าขาอีกข้างหนึ่งก็มีปัญหาในระดับที่น้อยกว่าเช่นกัน เพื่อให้ได้การจัดแนวของโครงกระดูกทั้งร่างกายอย่างสมบูรณ์ ทั้งปัญหาหลักและปัญหารองจำเป็นต้องได้รับการแก้ไขด้วยแผ่นรองเท้าออร์โธติกเป็นคู่
หน้าที่สำคัญประการหนึ่งของเท้าคือการดูดซับแรงกระแทกทุกครั้งที่เท้าสัมผัสพื้นขณะก้าวเดิน อุ้งเท้าที่แข็งแรงมีความจำเป็นต่อการทำหน้าที่ดูดซับแรงกระแทกนี้ ออร์โธติกช่วยปรับปรุงการทำงานของอุ้งเท้า ทำให้การดูดซับแรงกระแทกเกิดขึ้นได้อย่างเหมาะสม หากขาดการดูดซับแรงดังกล่าว แรงกระแทกจำนวนมากจะถูกส่งต่อขึ้นไปยังข้อเท้า เข่า สะโพก และกระดูกสันหลัง
ออร์โธติกสามารถใส่เข้าไปในรองเท้าได้โดยตรง และสวมใส่ขณะทำกิจกรรมประจำวันส่วนใหญ่ จากภาพด้านบนจะเห็นว่า เท้าซ้ายมีน้ำหนักกดลงด้านในมาก ในขณะที่เท้าขวาซึ่งมีออร์โธติกรองอยู่ด้านล่าง มีการกระจายน้ำหนักที่สม่ำเสมอกว่า ออร์โธติกช่วยเปลี่ยนรูปแบบการลงน้ำหนักของเท้า ทำให้ไม่เกิดการลงน้ำหนักมากเกินไปในจุดใดจุดหนึ่งของเท้า
ชีวกลศาสตร์ของโครงกระดูกเมื่อเท้าอยู่ในแนวที่ผิดปกติ
แผนภาพนี้แสดงให้เห็นผลกระทบที่ลุกลามไปไกลจากการที่เท้าอยู่ในแนวที่ผิดปกติ สังเกตว่าเท้าซ้ายล้มเข้าใน (pronate) ทำให้เกิดภาวะเท้าแบน จากอุ้งเท้าที่ยุบลง จะเห็นว่าทั้งขาหมุนเข้าใน และเข่าเอียงเข้าด้านใน (เข่าชิดหรือเข่าโก่งเข้าด้านใน) แรงกดและความตึงที่เข่าซึ่งเกิดขึ้น มักเป็นสาเหตุของอาการปวดเข่า นี่จึงเป็นเหตุผลที่อาการปวดเข่าเป็นหนึ่งในอาการที่พบบ่อยที่สุดในผู้ที่มีแนวเท้าผิดปกติ
หากปล่อยไว้โดยไม่แก้ไข แรงกดที่ผิดปกติซึ่งกระทำต่อเข่าจะทำให้ข้อเข่าสึกหรอก่อนวัยอันควร และอาจนำไปสู่ปัญหาเอ็นหมอนรองเข่า (meniscus) ซึ่งมักพบในวัยกลางคน และโรคข้อเสื่อมเมื่ออายุมากขึ้น เวลาที่เหมาะสมในการแก้ไขปัญหาเท้าคือ ก่อน ที่การเปลี่ยนแปลงเหล่านี้จะเกิดขึ้น น่าเสียดายที่คนส่วนใหญ่มักรอจนมีอาการปวดจึงค่อยลงมือรักษา การดูแลเชิงป้องกันตั้งแต่เนิ่น ๆ แม้ในขณะที่ยังไม่มีอาการปวด ถือเป็นกลยุทธ์ที่ชาญฉลาด
เมื่อมองสูงขึ้นเหนือระดับเข่า จะเห็นว่ากระดูกเชิงกรานด้านที่มีปัญหาจะต่ำลง ซึ่งก่อให้เกิดผลเสียต่อโครงกระดูก 3 ประการ ได้แก่
- การกระจายน้ำหนักที่ไม่สมดุลผ่านข้อต่อสะโพก
ทำให้ข้อต่อสะโพกสึกหรอผิดปกติ และอาจนำไปสู่โรคข้อสะโพกเสื่อมในอนาคต - การกระจายน้ำหนักที่ไม่สมดุลผ่านข้อต่อกระเบนเหน็บ (Sacroiliac joints)
ข้อต่อทั้งสองนี้เป็นข้อต่อขนาดใหญ่ในอุ้งเชิงกราน เมื่อการลงน้ำหนักไม่เท่ากัน จะเกิดการระคายเคือง นำไปสู่การเกิดพังผืด และทำให้ข้อต่อแข็งตึง ข้อต่อกระเบนเหน็บจำเป็นต้องเคลื่อนไหวได้ดีเพื่อช่วยลดแรงกระแทกที่ส่งไปยังหลังส่วนล่างขณะเดิน การทำงานที่ผิดปกติของข้อต่อบริเวณนี้มักเป็นส่วนหนึ่ง หรืออาจเป็นสาเหตุหลักของอาการปวดหลังส่วนล่างส่วนใหญ่ - หลังส่วนล่างมักโค้งไปด้านที่ต่ำกว่า
ความโค้งที่ผิดปกตินี้เป็นสาเหตุโดยตรงของอาการปวดหลังส่วนล่าง
เมื่อมองสูงขึ้นไปอีก จะเห็นว่ากรงซี่โครงและแนวไหล่เอียงไปในทิศทางตรงข้ามกับกระดูกเชิงกราน นี่เป็นการชดเชยของร่างกายที่พบได้บ่อย และอาจก่อให้เกิดความตึงเครียดของกล้ามเนื้อขึ้นไปจนถึงบริเวณคอ นำไปสู่อาการปวดคอเรื้อรังในที่สุด
เมื่อคุณเข้าใจว่าแนวเท้าที่ผิดปกติส่งผลต่อการจัดแนวของโครงกระดูกทั้งร่างกายอย่างไร ก็จะเข้าใจได้ง่ายว่าเหตุใดปัญหาเท้าจึงไม่ได้ก่อให้เกิดเพียงอาการปวดเท้าเท่านั้น แต่ยังส่งผลให้เกิดอาการปวดในข้อต่ออื่น ๆ อีกมากมาย
ออร์โธติกถูกใช้ทั้งเพื่อ รักษาอาการปวด และ ป้องกันอาการปวด ในผู้ที่มีแนวเท้าผิดปกติ โดยบทบาทด้านการป้องกันมีความสำคัญเป็นพิเศษในเด็ก เนื่องจากความผิดปกติของแนวเท้ามักเป็นสิ่งที่มีมาตั้งแต่กำเนิด หากตรวจพบและแก้ไขตั้งแต่เนิ่น ๆ ในวัยเด็ก การสวมใส่ออร์โธติกสามารถช่วยส่งเสริมการพัฒนาแนวเท้าและโครงกระดูกทั้งร่างกายให้เหมาะสมจนถึงวัยผู้ใหญ่ ซึ่งจะช่วยป้องกันปัญหากระดูกและข้อต่อต่าง ๆ ในอนาคตดังที่กล่าวมา
เรามีการออกแบบออร์โธติกหลายประเภท โดยชนิดของออร์โธติกที่จะออกแบบให้คุณนั้น จะพิจารณาจากความต้องการเฉพาะบุคคล ได้แก่ ปัญหาที่คุณมี กิจกรรมที่คุณทำเป็นประจำ และความชอบด้านรองเท้าที่คุณสวมใส่